Η ιστορία
Από πού προέρχεται το Aladdin: ένας Σύρος αφηγητής, ένας Γάλλος μεταφραστής και ένα λυχνάρι
Το παραμύθι πίσω από το μιούζικαλ δεν υπήρχε στα αρχικά χειρόγραφα των Χιλίων και Μιας Νύχτων. Πώς έφτασε στο Παρίσι το 1709, ποιος το διηγήθηκε και τι άλλαξε η ταινία του 1992.
Βρες τη βραδιά μου ↗Γρήγορη απάντηση
Το Aladdin είναι ένα παραμύθι της Μέσης Ανατολής που, σύμφωνα με τη Wikipedia, δεν αποτελεί μέρος του αρχικού κειμένου των Χιλίων και Μιας Νύχτων. Ο Γάλλος μεταφραστής Antoine Galland το πρόσθεσε το 1710, από μια ιστορία που του διηγήθηκε ο Hanna Diyab, ένας αφηγητής από το Χαλέπι. Η ταινία του 1992, και το θεατρικό μιούζικαλ που βασίστηκε σε αυτήν, επεξεργάστηκαν στη συνέχεια ξανά το παραμύθι: ο μάγος και ο βεζίρης έγιναν ένας κακός, και οι ευχές του τζίνι περιορίστηκαν στις τρεις.
Ένα παραμύθι που δεν υπήρχε ποτέ στα χειρόγραφα
Οι περισσότεροι υποθέτουν ότι ο Αλαντίν ζούσε πάντα στις «Χίλιες και Μία Νύχτες». Η Wikipedia λέει κάτι διαφορετικό: το παραμύθι είναι ένα από τα πιο γνωστά που συνδέονται με τις «Νύχτες», ωστόσο δεν αποτελούσε μέρος του αρχικού κειμένου. Μαζί με τον Αλί Μπαμπά, ανήκει στην ομάδα που οι μελετητές αποκαλούν «ορφανά παραμύθια», ιστορίες που εμφανίζονται στη συλλογή χωρίς κάποιο παλαιότερο χειρόγραφο πίσω τους. Ο άνθρωπος που το πρόσθεσε εκεί ήταν ο Αντουάν Γκαλάν, ένας Γάλλος ανατολιστής του οποίου η εκδοχή των «Νυχτών» κυκλοφόρησε σε δώδεκα τόμους μεταξύ 1704 και 1717. Ο μελετητής Μουχσίν Μάχντι έχει επίσης δείξει ότι δύο αραβικά χειρόγραφα που κάποτε αναφέρονταν ως πηγές για τον Αλαντίν είναι μεταφράσεις από τα γαλλικά του Γκαλάν, γεγονός που αφήνει τα γαλλικά του Γκαλάν ως την αρχαιότερη καταγραφή της ιστορίας στην οποία παραπέμπει η Wikipedia.
Ο αφηγητής από το Χαλέπι
Σύμφωνα με το ημερολόγιο του Γκαλάν, όπως μεταφέρει η Wikipedia, συνάντησε στο Παρίσι στις 25 Μαρτίου 1709 έναν Μαρονίτη αφηγητή από το Χαλέπι, τον Χάννα Ντιγιάμπ. Ο Ντιγιάμπ είχε ταξιδέψει στη Γαλλία με τον Γάλλο περιηγητή Πολ Λυκά. Στα νιάτα του είχε εργαστεί για Γάλλους εμπόρους στη Συρία και είχε μάθει γαλλικά και ιταλικά, και αφηγούνταν ιστορίες στον Γκαλάν ώστε ο μεταφραστής να ολοκληρώσει το βιβλίο του. Ο Γκαλάν έγραφε περιλήψεις των αφηγήσεων και, για τον Αλαντίν, του δόθηκε ένα χειρόγραφο. Μετέγραψε την ιστορία τον χειμώνα του 1709 και του 1710, και αυτή εμφανίστηκε στον ένατο και τον δέκατο τόμο των «Νυχτών» του το 1710, χωρίς καμία αναφορά στον Ντιγιάμπ. Η ίδια η αραβική αυτοβιογραφία του Ντιγιάμπ μεταφράστηκε και εκδόθηκε το 2015, διευρύνοντας όσα είναι γνωστά γι' αυτόν.
Ποιος το έγραψε;
Το ζήτημα της πατρότητας είναι ανοιχτό. Η Wikipedia αναφέρει ότι οι φιλόλογοι Ρουθ Μπότιγκχαϊμερ και Πάουλο Λέμος Όρτα έχουν υποστηρίξει ότι ο Ντιγιάμπ θα πρέπει να θεωρείται ο αρχικός δημιουργός ορισμένων από τις ιστορίες που παρείχε, και ότι αρκετές, μεταξύ των οποίων και ο Αλαντίν, εμπνεύστηκαν εν μέρει από επεισόδια της δικής του ζωής, καθώς η αυτοβιογραφία περιέχει παραλληλισμούς. Πρόκειται για επιχείρημα, όχι για τετελεσμένο γεγονός, και ο θεατής του μιούζικαλ δεν χρειάζεται να πάρει θέση. Εξηγεί όμως γιατί η ιστορία μοιάζει τόσο χειροπιαστή: ένας φτωχός νέος, μια ξαφνική άνοδος, ένας δολοπλόκος σύμβουλος και μια πόλη γεμάτη εμπόρους διαβάζονται σαν το έργο κάποιου που είχε παρακολουθήσει από κοντά το εμπόριο και τη φιλοδοξία.
Μια πόλη στην Κίνα, ένας μάγος από το Μαγκρέμπ
Στο κείμενο του Γκαλάν, και στη μεταγενέστερη αγγλική εκδοχή του Ρίτσαρντ Μπέρτον, η ιστορία ξεκινά σε μια από τις πόλεις της Κίνας. Ένας μάγος από το Μαγκρέμπ, που ισχυρίζεται ότι είναι αδελφός του νεκρού πατέρα του Αλαντίν, πείθει το αγόρι να φέρει ένα λυχνάρι από ένα μαγικό σπήλαιο. Η Wikipedia επισημαίνει ότι σχεδόν τα πάντα μετά την πρώτη φράση διαβάζονται ως ανατολίτικα: ο ηγεμόνας είναι Σουλτάνος, ο λαός είναι μουσουλμάνος και ο διάλογος είναι γεμάτος μουσουλμανικές φράσεις. Προσθέτει ότι η πρώιμη αραβική χρήση της λέξης «Κίνα» μπορούσε απλώς να σημαίνει μια μακρινή, εξωτική χώρα. Το σκηνικό λοιπόν είναι λιγότερο σημείο στον χάρτη και περισσότερο ένας τρόπος να ειπωθεί ότι αυτό συνέβη πολύ μακριά, κάτι που αποτελεί χρήσιμο πλαίσιο για ένα μιούζικαλ που εκτυλίσσεται στη φανταστική πόλη Αγκράμπαχ.
Τι άλλαξαν η ταινία και η παράσταση
Η ταινία κινουμένων σχεδίων του 1992 αναδιαμόρφωσε το παραμύθι για οικογενειακό κοινό. Η Wikipedia σημειώνει ότι αρκετοί χαρακτήρες μετονομάστηκαν ή συνδυάστηκαν: ο μάγος και ο βεζίρης έγιναν ένας ενιαίος κακός, ο Τζαφάρ, και η πριγκίπισσα έγινε Γιασμίν, ενώ το παραμύθι της δίνει ένα όνομα που σημαίνει «πανσέληνος των πανσελήνων». Το τζίνι του λυχναριού εκπληρώνει μόνο τρεις ευχές και λαχταρά την ελευθερία, ένα νέο κίνητρο. Το μιούζικαλ της σκηνής διατηρεί αυτή την ιστορία της ταινίας, με λιμπρέτο του Τσαντ Μπεγκελίν, και προσθέτει μια τριάδα φίλων για τον Αλαντίν που πήραν τη θέση της μαϊμούς της ταινίας. Αν θέλετε να δείτε πού συναντά το σύγχρονο κοινό το παλιό παραμύθι, το χαλί, το λυχνάρι και η αγορά είναι τα στοιχεία που επιβιώνουν στο ταξίδι.
Συχνές ερωτήσεις
Είναι ο Αλαντίν στις αρχικές «Χίλιες και Μία Νύχτες»;
Η Wikipedia αναφέρει ότι το παραμύθι δεν αποτελούσε μέρος του αρχικού κειμένου των «Νυχτών». Ο Αντουάν Γκαλάν το πρόσθεσε στη γαλλική εκδοχή του το 1710.
Ποιος είπε την ιστορία στον Galland;
Ο Hanna Diyab, ένας Μαρονίτης αφηγητής από το Χαλέπι, τον οποίο ο Galland γνώρισε στο Παρίσι το 1709.
Πηγές