← Aladdin de musical op Broadway · terug naar de gids voor de Broadway Carpet Ride

Het verhaal

Waar Aladdin vandaan komt: een Syrische verteller, een Franse vertaler en een lamp

Het verhaal achter de musical stond niet in de oorspronkelijke manuscripten van Duizend-en-een-nacht. Hoe het in 1709 Parijs bereikte, wie het vertelde en wat de film uit 1992 veranderde.

Door Broadway Carpet Ride Guide · feiten laatst gecontroleerd

Vind mijn avond ↗

Kort antwoord

Aladdin is een Midden-Oosters volksverhaal dat volgens Wikipedia geen deel uitmaakt van de oorspronkelijke tekst van Duizend-en-een-nacht. De Franse vertaler Antoine Galland voegde het in 1710 toe, op basis van een verhaal dat hem werd verteld door Hanna Diyab, een verteller uit Aleppo. De film uit 1992, en de toneelmusical die daaruit voortkwam, bewerkten het verhaal vervolgens: de tovenaar en de vizier werden één schurk, en de wensen van de geest werden beperkt tot drie.

Een verhaal dat nooit in de manuscripten stond

Een opengeslagen achttiende-eeuws Frans boek op een lessenaar, gezet in twee tekstkolommen
Een deel van Gallands Franse Vertellingen, opengeslagen bij het verhaal van Ali Baba, een ander verhaal dat Diyab aanleverde. · Photo: Osama Shukir Muhammed Amin, CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons

De meeste mensen gaan ervan uit dat Aladdin altijd al in de Duizend-en-een-nacht heeft gezeten. Wikipedia zegt van niet: het verhaal is een van de bekendste die met de Vertellingen worden geassocieerd, maar het maakte geen deel uit van de oorspronkelijke tekst. Samen met Ali Baba behoort het tot de groep die wetenschappers de weesverhalen noemen: verhalen die in de bundel opduiken zonder dat er een vroeg handschrift aan ten grondslag ligt. De man die het erin zette, was Antoine Galland, een Franse oriëntalist wiens versie van de Vertellingen tussen 1704 en 1717 in twaalf delen verscheen. De geleerde Muhsin Mahdi heeft bovendien aangetoond dat twee Arabische handschriften die ooit als bron voor Aladdin werden aangehaald, terugvertalingen van Gallands Frans zijn — waardoor Gallands Franse tekst de vroegste optekening van het verhaal is waarnaar Wikipedia verwijst.

De verteller uit Aleppo

Volgens Gallands dagboek, zoals Wikipedia het weergeeft, ontmoette hij op 25 maart 1709 in Parijs een maronitische verteller uit Aleppo, Hanna Diyab. Diyab was met de Franse reiziger Paul Lucas naar Frankrijk gereisd. Als jonge man had hij voor Franse kooplieden in Syrië gewerkt en Frans en Italiaans geleerd, en hij vertelde verhalen aan Galland zodat de vertaler zijn boek kon voltooien. Galland schreef samenvattingen van de voordrachten op en kreeg voor Aladdin een manuscript ter beschikking. Hij schreef het verhaal in de winter van 1709 op 1710 over, en het verscheen in 1710 in het negende en tiende deel van zijn Vertellingen, zonder enige vermelding van Diyab. Diyabs eigen Arabische autobiografie werd in 2015 vertaald en uitgegeven, wat het beeld van hem heeft verruimd.

Wie schreef het?

De vraag naar het auteurschap is actueel. Wikipedia meldt dat de literatuurwetenschappers Ruth Bottigheimer en Paulo Lemos Horta hebben betoogd dat Diyab moet worden beschouwd als de oorspronkelijke auteur van sommige verhalen die hij aanleverde, en dat verschillende daarvan, waaronder Aladdin, deels zijn geïnspireerd op episoden uit zijn eigen leven, aangezien de autobiografie parallellen bevat. Dat is een stelling, geen vaststaand feit, en een bezoeker van de musical hoeft geen partij te kiezen. Het verklaart wel waarom het verhaal zo concreet aanvoelt: een arme jongeman, een plotselinge opkomst, een sluwe raadgever en een stad vol kooplieden lezen als het werk van iemand die handel en ambitie van dichtbij heeft gadegeslagen.

Een stad in China, een tovenaar uit de Maghreb

In Gallands tekst, en in Richard Burtons latere Engelse versie, opent het verhaal in een van de steden van China. Een tovenaar uit de Maghreb, die beweert de broer te zijn van Aladdins overleden vader, haalt de jongen over om een olielamp uit een magische grot te halen. Wikipedia wijst erop dat vrijwel alles na de eerste zin Midden-Oosters aandoet: de heerser is een sultan, de mensen zijn moslim en de dialoog wemelt van de islamitische uitdrukkingen. Er wordt aan toegevoegd dat het vroege Arabische gebruik van 'China' simpelweg een ver, exotisch land kon betekenen. De setting is dus minder een plaatsbepaling dan een manier om te zeggen dat dit zich heel ver weg afspeelde — nuttige context voor een musical die zich afspeelt in de verzonnen stad Agrabah.

Wat de film en de theatervoorstelling veranderden

De animatiefilm uit 1992 hervormde het verhaal voor een familierpubliek. Wikipedia merkt op dat verschillende personages werden hernoemd of samengevoegd: de tovenaar en de vizier werden één schurk, Jafar, en de prinses werd Jasmine, waar het verhaal haar een naam geeft die volle maan der volle manen betekent. De geest van de lamp vervult slechts drie wensen en verlangt naar vrijheid — een nieuw motief. De theatervoorstelling houdt die verhaallijn van de film aan, met een boek van Chad Beguelin, en voegt een drietal vrienden voor Aladdin toe die de plek innemen van het aapje uit de film. Wil je zien waar een modern publiek het oude verhaal ontmoet, dan zijn het tapijt, de lamp en de markt de onderdelen die de reis overleven.

Veelgestelde vragen

Staat Aladdin in de oorspronkelijke Duizend-en-een-nacht?

Wikipedia zegt dat het verhaal geen deel uitmaakte van de oorspronkelijke tekst van de Vertellingen. Antoine Galland voegde het in 1710 toe aan zijn Franse versie.

Wie vertelde Galland het verhaal?

Hanna Diyab, een maronitische verhalenverteller uit Aleppo, die Galland in 1709 in Parijs ontmoette.

Vind mijn avond ↗

Bronnen

  1. Wikipedia: Aladdin
  2. Wikipedia: Antoine Galland
  3. Wikipedia: Hanna Diyab
  4. Wikipedia: Aladdin (1992 Disney film)
  5. Wikipedia: Aladdin (2011 musical)
Vind mijn avondVeilig afrekenen · Geen verborgen kosten